Als je kijkt naar hoe wij als mensen ons leven leiden, dan zie je op vele gebieden verwevenheid. We ademen dezelfde lucht, eten van dezelfde aarde en leven in onderlinge afhankelijkheid. We staan in relatie tot elkaar, en het is dus niet zo gek dat wanneer we liefdevolle vriendelijkheid als instrument leren beoefenen, dit zowel tot een betere verbinding met onszelf leidt als tot meer respect voor de ander.
Psychologisch gezien zijn wij mensen relationele wezens: ons zenuwstelsel ontwikkelt zich in contact, onze identiteit ontstaat in interactie. Zelfs ons zelfbeeld is voor een groot deel gevormd door hoe anderen ons spiegelen. En op een nog subtieler niveau kun je zeggen: wat jij denkt, voelt en doet, werkt door. Emoties zijn besmettelijk. Houdingen ook. Een open hart kan een situatie verzachten; een koud hart kan spanning veroorzaken. We bestaan niet als geïsoleerde eenheden, maar kruisen elkaar in een sociaal netwerk.
Metta, sluit daar direct op aan. Metta is een Pali-woord uit het boeddhisme dat het beste vertaald kan worden als liefdevolle vriendelijkheid of welwillendheid. De kern van metta is het cultiveren van een onbaatzuchtige, onvoorwaardelijke en warme vriendelijkheid naar alle levende wezens, inclusief jezelf. Het gaat niet om romantische liefde of genegenheid voor specifieke mensen, maar om een algemeen gevoel van 'goodwill' dat je wilt verspreiden.
Metta is in wezen het bewust erkennen van onze onderlinge verbondenheid. Wanneer je liefdevolle vriendelijkheid cultiveert, oefen je in het doorbreken van de illusie van afgescheidenheid. Je herinnert jezelf eraan dat de ander net als jij gelukkig wil zijn, vrij van lijden wil zijn, veilig wil zijn, gezien wil worden. Dat is geen romantisch idee, maar een existentiële gelijkwaardigheid.
Vanuit die blik verschuift er iets, zowel naar jezelf als naar de ander. Zelfkritiek wordt minder een innerlijke vijand en meer een vorm van zelfzorg. De 'lastige ander' wordt minder een object en meer mens, wat direct leidt tot meer compassie.
Zonder metta kan het besef van verbondenheid abstract blijven. Compassie en verbondenheid brengen samen iets heel concreets mee, namelijk verantwoordelijkheid. Want als we werkelijk met elkaar verweven zijn, dan doet het ertoe hoe we in de wereld staan. Niet alleen voor onszelf, maar voor het geheel.
Metta heeft een aantal kenmerken. Het is onvoorwaardelijk, je verspreidt met liefdevolle vriendelijkheid je goedheid zonder iets terug te verwachten. Het is vrij van oordeel en verwachtingen. Daarbij is het ook inclusief. De praktijk begint bij jezelf en breidt zich vervolgens uit naar dierbaren, naar neutrale personen, naar moeilijke personen en uiteindelijk naar alle levende wezens zonder uitzondering. Het gevolg daarvan is dat je actief wenst dat anderen gelukkig mogen zijn, vrij van lijden, veilig en tevreden.
Metta kun je beoefenen in meditatie. Een typische metta-meditatie verloopt in fasen, waarbij je steeds een specifieke groep mensen als focus neemt en een zegen of wens herhaalt. Een veelgebruikte formule, te beginnen bij jezelf:
Moge ik gelukkig zijn. Moge ik gezond zijn. Moge ik veilig zijn. Moge ik in vrede leven.
Dan focus je op een dierbare: Moge jij gelukkig zijn. Moge jij gezond zijn. Moge jij veilig zijn. Moge jij in vrede leven.
Dan visualiseer je iemand waar je neutraal tegenover staat: Moge jij gelukkig zijn. Moge jij gezond zijn. Moge jij veilig zijn. Moge jij in vrede leven.
Stuur het dan naar iemand met wie je een geschil of met wie je moeite hebt, wat best lastig kan zijn: Moge jij gelukkig zijn. Moge jij gezond zijn. Moge jij veilig zijn. Moge jij in vrede leven.
Breid de wens vervolgens uit tot alle levende wezens in jouw woonplaats, je land, de hele wereld en het universum: Moge iedereen gelukkig zijn. Moge iedereen gezond zijn. Moge iedereen veilig zijn. Moge iedereen in vrede leven.
Het doel van liefdevolle vriendelijkheid is om het hart te openen en de barrières van egoïsme en vijandigheid af te breken. Het is een krachtige methode om compassie, empathie en innerlijke rust te ontwikkelen. Als je dit bekijkt vanuit bewustzijnsontwikkeling, vindt een verschuiving plaats van 'ik tegenover de wereld' naar 'ik als deel van een groter veld'. Metta is dan niet alleen een oefening in vriendelijkheid, maar een praktische expressie van non-dualiteit in het dagelijks leven.
